Kızamık: Belirtileri, Komplikasyonları ve Korunma Yolları

 Kızamık

Kızamık, özellikle çocuklarda görülen, Paramyxoviridae ailesine ait bir virüsün neden olduğu yüksek derecede bulaşıcı bir viral hastalıktır. Bu hastalık, solunum yoluyla bulaşır ve başta cilt döküntüleri ile kendini gösterir. 

---

Patognomonik Belirti: Koplik Lekeleri

• Koplik Lekeleri: Yanak mukozasında, molar diş hizasında görülen, eritemli mukoza üzerinde 1-3 mm boyutlarında beyaz-mavimsi-gri kabarıklıklar (tuz zerreleri şeklinde).
• Döküntüden 48 saat önce ortaya çıkar.
• Genellikle 12-72 saat içinde kaybolur.
• Kızamığın patognomonik belirtilerinden biri olmakla birlikte, her hastada görülmeyebilir.

---

Döküntü Özellikleri

• Yüz ve alında başlar, daha sonra gövdeye ve ekstremitelere yayılır.
• Başlangıçta pembe olan döküntüler, 3-4 gün sonra kahverengileşir ve 6-7 gün içinde hafif pullanarak solar.
• Ağır vakalarda döküntüler daha yaygın olabilir ve peteşi veya hemorajik görünümler sergileyebilir.
• El içi ve ayak tabanında döküntü çok nadir görülür.

---

Kızamığın Modifiye ve Atipik Türleri

1. Modifiye Kızamık:

   • Daha önce kısmi bağışıklık geliştirmiş bireylerde (anneden antikor alan bebekler, aşıya kısmi yanıt verenler veya daha önce hastalığı geçirenler) görülür.
   • Hafif seyir gösterir, inkübasyon süresi uzundur (17-21 gün).

2. Atipik Kızamık:

   • Daha önce ölü virüs aşısı yapılan bireylerde (ülkemizde ölü aşı kullanılmamıştır) ortaya çıkabilir.
   • Ateş, baş ağrısı ve döküntü (vezikül, peteşi, purpura, plak şeklinde) ile karakterizedir.
   • Döküntüler ekstremitelerden gövdeye yayılır.
   • Akciğer ve nörolojik tutulum daha sık görülür.
   • Tanısı zordur, diğer hastalıklarla karıştırılabilir (ör. varicella, meningokoksemi).

---

Komplikasyonlar

Solunum Sistemi:

• Pnömoni (kızamığa bağlı ölümlerin %90 nedeni),
• Laringotrakeobronşit (krup), bronşiolit, bronşektezi.

Göz:

• Keratit, kornea ülserleri.

Gastrointestinal Sistem:

• Gingivostomatit, ishal, hepatit.

Kalp:

• Miyokardit, perikardit.

Sinir Sistemi Komplikasyonları:

1. Ensefalit:

   • 1/1000 oranında, döküntülerin ilk günlerinde görülür.
   • %15 ölüm oranı, %25 kalıcı hasar.

2. Akut Disemine Ensefalomiyelit (ADEM):

   • İlk 2 hafta içinde beyin ve omurilikte demiyelinizasyon.
   • %10-20 ölüm oranı.

3. Subakut Sklerozan Panensefalit (SSPE):

   • 1/10.000-100.000 oranında, 7-10 yıl sonra nöbetler ve ilerleyici nörolojik bozukluklar ile ortaya çıkar.
   • Aşılı bireylerde SSPE riski, hastalığı geçirenlere göre 10-12 kat daha düşüktür.

---

Tedavi ve Destekleyici Önlemler

• Destekleyici Tedavi:
  • Sıvı replasmanı, antipiretik ilaçlar, gerekirse solunum desteği.
• Ribavirin:
  • Kızamık pnömonisi vakalarında etkili olabileceğine dair sınırlı raporlar bulunmaktadır.
• A Vitamini Takviyesi:
  • A vitamini eksikliği olanlarda önerilir (özellikle gelişmekte olan bölgelerde).

---

Epidemiyoloji ve Aşılama

• Bulaşıcılık Süresi:

  • Döküntüden 4 gün önce ve 4 gün sonra bulaşıcıdır.

• R0 Katsayısı:

  • 12-18 (çok yüksek). Toplumun %92-95’inin aşılanması gerekir.

• Aşı Yan Etkileri:

  • Hafif döküntü, ateş (%5-15 olguda), lenfadenopati (%5-20), nadiren trombositopeni veya anafilaksi.

• Aşı Kontrendikasyonları:

  1. Gebelik.
  2. Bağışıklığı baskılanmış bireyler.
  3. Jelatin veya neomisin alerjisi.

---

Kızamığın Küresel Ölüm Oranları

• 1980’lerde yılda 2.6 milyon ölüm.
• 2008’de yılda 164 bin ölüm.
• Aşılama sayesinde bu oranlar düşmeye devam etmektedir.

Kızamık eradikasyonu için aşılama ve toplum bilinci kritik önemdedir.